Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

Ταυτότητα φύλου και νομοσχέδιο



Εσύ πώς ορίζεις εσύ τον εαυτό σου;

Καταρχάς έχεις όνομα. Ας πούμε σε λένε Ανδρέα. Η ταυτότητά σου το γράφει. Η ταυτότητά σου έχει και φωτογραφία, άρα η εμφάνισή σου ορίζει τον εαυτό σου; Ακόμα και αν αυτή η φωτογραφία είναι παλιά, είσαι ακόμα εσύ, ή όχι; Επίσης η γλώσσα σε ορίζει. Είμαι ευτυχισμένος, χαρούμενος και προβληματισμένος. Αν προσδιορίζω τον εαυτό μου με αρσενικά επίθετα, σημαίνει πως είμαι και νιώθω αρσενικό. Ήσουν πολύ μικρός για να θυμάσαι μάλλον την πρώτη αίτηση για ταυτότητα, αλλά όταν έκανες αίτηση επανέκδοσης θα είδες φαντάζομαι ότι υπάρχουν δυο επιλογές στην στήλη για το φύλο: Άρρεν ή θήλυ. Στο φέισμπουκ οι επιλογές είναι περισσότερες.

Συγχαρητήρια. Εντρυφήσατε σε θέματα φύλου.



Υπάρχουν όμως άτομα των οποίων η ταυτότητα φύλου τους δεν συμφωνεί με το πώς αυτοπροσδιορίζεται. Αυτά τα άτομα ονομάζονται τρανς. Θες παράδειγμα. Ο Ανδρέας που λέγαμε πριν, που θα μπορούσε να είσαι εσύ, γεννήθηκε Ανδρέας. Ο Ανδρέας ένιωθε Ανδρέας από την μέρα που γεννήθηκε. Οι γονείς του τον έβαλαν να παίζει με κούκλες, να φοράει ροζ, να έχει μακριά μαλλιά και να κάνει μπαλέτο επειδή όταν γεννήθηκε ο Ανδρέας, η μαία, η οποία τον ξεγέννησε, είδε ότι δεν είχε πέος και παντού στα κρατικά του έγγραφα ο Ανδρέας εγγράφεται ως «Θήλυ». Επομένως δεν υπάρχει συμφωνία της ταυτότητας φύλου του Ανδρέα με την απόδοση του φύλου από άλλους.

Πότε το κατάλαβε όμως ο Ανδρέας; Νωρίς. Υπάρχουν Αντρέηδες οι οποίοι το αντιλαμβάνονται από πολύ νωρίς όμως το παιδί γαλουχήθηκε με τα κοινωνικά στερεότυπα και το δίπολο αγόρι-κορίτσι. Γιατί αυτοί είμαστε. Αρνούμαστε ο γιος μας να παίζει με κούκλες γιατί οι κούκλες είναι παιχνίδια για κορίτσια. Πουθενά δεν το γράφει αυτό. Κοινωνική σύμβαση είναι. Όσες πιθανότητες έχει το κορίτσι να καταπιεί ένα παιχνίδι τόσες τις έχουν και τα αγόρια. Τα δε χρώματα… της μουρλής! Είσαι κορίτσι και θες μπλε ποδήλατο; Αν είναι ποτέ δυνατόν! Το μπλε, επειδή είναι η σύνθεση του τέτοια, είναι αγορίστικο χρώμα. Αντιλαμβάνεστε πόσο γελοίο είναι αυτό, ναι;


Ας μιλήσουμε για τον Αντρέα λοιπόν πάλι. Ο Αντρέας αποφασίζει να αλλάξει το όνομά του και το φύλο το οποίο δηλώνεται σε όλα τα κρατικά του έγγραφα, γιατί αυτοπροσδιορίζεται ως άντρας. Εξάλλου αυτό που είσαι εσύ ορίζει τα στοιχεία στα χαρτιά και τα όχι το αντίθετο. Ο Αντρέας ξεκίνησε ορμονοθεραπεία, και τον παρακολουθεί ιατρός, τόσο ενδοκρινολόγος και ειδικός ψυχίατρος, γιατί η απόφαση αυτή δεν ήταν εύκολη. Όμως ο νόμος λέει ότι πρώτα πρέπει να κάνει επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου* για να αλλάξει το όνομα του στα χαρτιά. Επίσης πρέπει να το κάνει με τη σύμφωνη γνώμη ενός δικαστή –άσχετου από ιατρικά ή ψυχολογικά ζητήματα.

Αντιλαμβάνεστε όμως ότι ο Αντρέας δεν μπορεί να ταξιδέψει γιατί η φωτογραφία στο διαβατήριο του είναι παλιά. Από τα 12 του με βγαλμένα φρύδια και μακριά μαλλιά. Ο Αντρέας γίνεται περίγελος των αστυνομικών που τον σταματούν για έλεγχο ταχύτητας γιατί στην ταυτότητά του η φωτογραφία είναι κάποιας κοπέλας που του μοιάζει αλλά δεν είναι αυτός. Οι υπάλληλοι της τράπεζας κοιτάνε περίεργα τον Αντρέα όταν θέλει να κάνει ανάληψη γιατί στην ταυτότητά του δεν γράφει πολύ απλά… Αντρέας! Τόσο απλό.

Το Νομοσχέδιο περί νομικής αναγνώρισης φύλου έρχεται λοιπόν να διορθώσει τα κενά του προηγούμενου νόμου ή της απουσίας νόμου. Το Νομοσχέδιο κυρίες και κύριοι δεν θα αναγκάσει κανέναν από εσάς να αλλάξει το φύλο του στο ληξιαρχείο, το Νομοσχέδιο στοχεύει να διευκολύνει την γραφειοκρατία και την ταλαιπωρία των ατόμων με μια ψυχολογική δυσφορία γύρω από το φύλο. Η δυσφορία αυτή απαιτεί πολύμηνη έως και πολύχρονη παρακολούθηση από ειδικούς για την διαβίωση του ατόμου στον ρόλο του επιθυμητού φύλου.

Πριν ανοίξεις το στόμα σου λοιπόν και μιλήσεις για Θεούς και δαίμονες, ξεπερασμένες βιολογικές θεωρίες σκέψου ότι ένα παιδί εκεί έξω υποφέρει ψυχολογικά, στιγματίζεται, γίνεται θύμα bullying και παρενόχλησης και αυτή η νομοθεσία, όπως και όλες οι υπόλοιπες νομοθεσίες, πρέπει να ψηφιστεί το συντομότερο και στην Κύπρο για να διορθώσει τις παραβιάσεις θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων της τρανς κοινότητας της –δημοκρατικής κατά τ’ άλλα- κοινωνίας μας.

*Η ορολογία «αλλαγή φύλου» είναι αδόκιμη, δεν χρησιμοποιείται. Το φύλο δεν είναι γαμψή μύτη για να το διορθώσω ή να το αλλάξω, το φύλο επαναπροσδιορίζεται στις περιπτώσεις που δεν αντιστοιχεί με αυτό που προσδιορίζεται το άτομο το ίδιο.

Σάββατο, 16 Σεπτεμβρίου 2017

Τρομάρας



- ... του Βιζυηνού
- Μα στην καθαρεύουσα;;;
(Βασισμένο σε αληθινή ιστορία)

Πρόσφατα οι συμμαθητές μου από το Λύκειο διοργάνωσαν ένα reunion. Δεν πήγα, γιατί -ας πούμε- ότι τα σχολικά χρόνια δεν ήταν και τα καλύτερά μου. Κάποιος ονόμασε τα παιδιά «μικρούς πρωτόγονους» και αυτό κρύβει μια μεγάλη αλήθεια μέσα του. Στο σχολείο, στην σπουδαιότερη ίσως κοινωνική ζωή των παιδιών, κρίνονται πολλά, όχι όλα. Και το σχολείο, όπως και το σπίτι, πρέπει να είναι ένα υγιές περιβάλλον για το παιδί και την ψυχολογία του. Στα δικά μου χρόνια –όχι δα και πολύ παλιά- οι δάσκαλοι ήταν ανίκανοι να κάνουν κάτι, έλεγαν «εν μωρά μάνα μου», «εν τζαι εννοούν το». Υπήρξαν όμως και αυτοί που προσπαθούσαν.

Το θέατρο είναι ένα τεράστιο παιδαγωγικό και αισθητικό εργαλείο, το οποίο δεν χαίρει εκτίμησης στην Κύπρο ως τέτοιο. Το θέατρο στα σχολεία δεν πρέπει να θεωρείται απλά «ψυχαγωγία», αλλά να εντάσσεται λειτουργικά σε όλα τα μαθήματα, από τα μαθηματικά στην ιστορία. Εντάξει, δεν είναι η ώρα να μιλήσω για το εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά να πω δυο λόγια για το τι προσπαθώ να κάνω κατανοητό. Το θέατρο δεν είναι κάτι εξωγήινο, δεν είναι μια απλή δραστηριότητα, έχει μέσα κοινωνικές, πολιτιστικές (ακόμα και πολιτικές) συνισταμένες.

Ο Τρομάρας του Βιζυηνού γράφτηκε πριν εκατόν και πλέον χρόνια. Ο Θανάσης, ένα ψιλόλιγνο αγόρι, γίνεται περίγελος των παιδιών γιατί τρομάζει εύκολα. Αποκτά άθελά του ένα παρατσούκλι, αλλά όλοι έχουμε ονόματα. Έτσι κι ο Θανάσης δεν θέλει να τον λένε Τρομάρα αλλά να τον φωνάζουν με το όνομά του. Αποφασίζει να καταπολεμήσει τους φόβους του με σύμμαχό του τον εαυτό του. Βρίσκεται λοιπόν πρωταγωνιστής μιας αναπάντεχης περιπέτειας, η οποία του επιτρέπει να συνειδητοποιήσει ότι όλα τα εφόδια που χρειαζόταν ήταν μέσα του.



Όλοι είμαστε άνθρωποι. Τόσο απλό και ταυτόχρονα τόσο δύσκολο για μερικούς να το καταλάβουν. Όλοι είμαστε διαφορετικοί αλλά ταυτόχρονα είμαστε οι ίδιοι. Η κοροϊδία, ο εκφοβισμός, ο ρατσισμός δεν έχουν θέση στη ζωή μας. Ας δούμε τα πράγματα στην απλότητά τους και έτσι ίσως μπορέσουμε να τα κατανοήσουμε ευκολότερα. Ουτοπικό; Οραματισμός; Φιλοδοξία; Όλα τα παραπάνω;

ΥΓ. Ευχαριστώ τον ΑντίΛογο που με σκέφτηκε και που με εμπιστεύθηκε, Νεοκλή και Χριστίνα. Ευχαριστώ και την Άνδρη που μας παρέδωσε μια όμορφη διασκευή και μια σπουδαία πρώτη ύλη για να δουλέψουμε πάνω της. Ευχαριστώ τους συνταξιδιώτες μου, την Έλενα για τα κοστούμια και τα σκηνικά, τον Βαλεντίνο για την μουσική, τον Κούλη για τα φώτα και τον Αντρέα, την Θέμιδα, τον Βασίλη, τον Μάριο και την Βαλάντω. Τέλος ευχαριστώ την Χαρά για την προθυμία της και την βοήθειά της. Καλοτάξιδο. 

 Ο ΤΡΟΜΑΡΑΣ του Γεώργιου Βιζυηνού σε διασκευή Άνδρης Θεοδότου από το Θέατρο ΑντίΛογος

Τετάρτη, 2 Αυγούστου 2017

Θεακρίνος: Ιφιγένεια εν Αυλίδι


Με αφορμή το έργo με αφορμή την Ιφιγένεια

Ο ελληνικός στόλος είναι παγιδευμένος σε ένα λιμάνι, όπως είναι παγιδευμένοι σήμερα οι νεαροί στρατιώτες στις δυο πλευρές της πράσινης γραμμής και της νεκρής ζώνης. Την νύχτα που παρακολούθησα την παράσταση του Φανταστικού Θεάτρου –τραγική ειρωνεία λέει και η Χαρά- φυσούσαν ούριοι άνεμοι στο πάρκινγκ του Λήδρα Παλάς. Το έργο του Ευριπίδη είναι έντονα πολιτικό και ας σκεφτούμε ότι η Ιφιγένεια εν Αυλίδι παρουσιάζεται στο κοινό της αρχαίας Αθήνας κατά τον εικοστό έβδομο χρόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου. Κάποτε μετρούσαμε και εμείς είκοσι εφτά χρόνια, τώρα δυστυχώς περάσαν τα σαράντα και μετράμε ακόμη… «Ατέρμονη αναμονή».

Ο Ευριπίδης στην Ιφιγένεια δεν ειρωνεύεται απλά την μυθολογία αλλά την όλη πρόσληψη του «γένους», της πόλης, ή, για να μιλήσουμε με σύγχρονους όρους, του έθνους. Και οι τρεις τραγικοί έγραψαν τις δικές τους εκδοχές της ιστορίας και της μυθολογίας, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο. Ο Ευριπίδης, ο πιο αυθαίρετος απ’ όλους, χειραγωγεί τους μύθους τόσο έντεχνα ώστε μιλά για το παρόν με τόση αμεσότητα και καυστικότητα. Έτσι πράττει ο συγγραφέας των Τρωάδων, της Ελένης και των Βακχών και με την Ιφιγένεια του.

Η Ιφιγένεια του Ευριπίδη κατακεραυνώνει τους φιλοπόλεμους και τους πολιτικούς. Ο πόλεμος δεν έχει όρια λέει ο Ευριπίδης, ο πόλεμος οδηγεί στον απόλυτο παραλογισμό. Η χρονική στιγμή στην οποία ανέβηκε τότε η Ιφιγένεια είναι καίριας σημασίας. Μετά από πολλές μάχες και ήττες των Σπαρτιατών, πρεσβείες τόσο των Λακεδαιμονίων όσο και των Αθηναίων συζητούσαν και πρότειναν σχέδια λύσης. Η Αθήνα είχε απορρίψει τουλάχιστον τρεις λύσεις σε τρία χρόνια. Το μήνυμα ήταν σαφές: «όλα ή τίποτα», η πολιτική ηγεσία του τόπου –όπως εδώ, σήμερα- επιθυμεί την συνέχιση αυτής της κατάστασης. Το συγγραφικό τέχνασμα του Ευριπίδη λοιπόν, με την εθελούσια σφαγή της Ιφιγένειας, είναι μια τεράστια ειρωνεία για τις μητέρες πατρίδες, την εθνική υπερηφάνεια, τον πατριωτισμό. Με την θυσία της Ιφιγένειας δεν υμνείται καμία πατρίδα, αλλά καυτηριάζεται το ψευδο-ήθος.

Τα «πρέπει» και τα καθωσπρέπει της τραγωδίας εξοβελίζονται μέσα από την δουλευμένη δραματουργική διασκευή του κειμένου και ακολουθείται έτσι –όχι απόλυτα- ένας ψυχολογικός ρεαλισμός, κάτι που κάνει το έργο να φαίνεται ως ένα πολιτικό δράμα, κρατώντας όμως τις «ακραίες συνθήκες» της τραγωδίας. Η παράσταση ήταν συναισθηματικά φορτισμένη, κυρίως ένεκα του χώρου. Έπειτα το καλλιτεχνικό και ιδιαίτερα το υποκριτικό αποτέλεσμα έφτασε σε ένα αξιόλογο επίπεδο, όπου ο κάθε ηθοποιός έδωσε κάτι προσωπικό και φάνηκε ισάξια. Αν και η παράσταση έφερε μια δυναμική, σκηνοθετικά -σε κάποια σημεία- θα μπορούσε να είναι, κατ΄ εμέ, πιο «επιθετική» και ακόμα πιο τολμηρή με τη συμβολή της δραματουργικής επεξεργασίας. Έχω κάνει τόσες συνδέσεις του έργου με την κυπριακή πραγματικότητα διαβάζοντας το έργο και έχω κάνει άλλες τόσες, αφού είδα την παράσταση αυτή.

Ο Αγαμέμνων (Ανδρέας Τσέλεπος) ήταν υπερβολικά ευάλωτος και ωχριούσε μπροστά στον αλαζόνα Μενέλαο (Φώτης Αποστολίδης). Είναι και οι δυο ανήθικοι, μάλλον ανίκανοι για την πολιτική, και ξέρουν μόνο να εκσφενδονίζουν εκ στόματος χτυπήματα κάτω από την μέση. Δικαιολογούμε όμως τον Αγαμέμνονα; Τα πάθη των πολιτικών γίνονται εθνικές υποθέσεις. Τότε ήταν η Ελένη (δεν ήταν, αλλά λέμε τώρα), σήμερα είναι το κόμμα, η προσωπική ανέλιξη, ο εγωισμός. Αυτά κινούν τα –εύθραυστα- έθνη. Έρχεται και ο τρίτος στρατηγός, ο Αχιλλέας (Ανδρέας Παπαμιχαλόπουλος), ο οποίος παθιάζεται για τους δικούς του καθαρά προσωπικούς και εγωιστικούς λόγους. Κανείς από τους άρχοντες δεν συζητά τις ανθρώπινες ζωές. Στην αντίπερα όχθη η Κλυταιμνήστρα (Παναγιώτα Παπαγεωργίου), η οποία προσεγγίστηκε –και δουλεύτηκε- με ιδιαίτερη λεπτότητα και ευαισθησία.

Ο Ευριπίδης ξεμπροστιάζει τους ηγέτες, τους πρώτους των πολιτών, τους άριστους των αριστών. Αυτούς που φοβούνται έναν στρατό που δεν βλέπουμε ποτέ στο έργο, αλλά τους είδαμε στην παράσταση. Οι ηγέτες φοβούνται λοιπόν το παρακράτος που έφτιαξαν οι ίδιοι, τον όχλο και την σήψη, τα δημιουργήματά τους. Αλήθεια, ποιος στρατός λιθοβολεί τον στρατηγό του γιατί θέλει να πάει στον πόλεμο; Ποιος στρατιώτης αποφασίζει να βαδίσει σε δρόμο, ο οποίος πιθανότατα είναι άνευ επιστροφής; Ποιο νέο παιδί επιθυμεί να πεθάνει για μια πατρίδα, η οποία δεν έχει πρόσωπο;

Η Ιφιγένεια (Νίκη Δραγούμη) εμφανίζεται σαν τα άμαχα παιδιά που θα σκοτωθούν αργά ή γρήγορα, σαν να έχει το ίδιο παράπονο εκείνων των παιδιών που κρατούσαν τις φωτογραφίες των αγνοούμενων συγγενών τους, αλλά ας μιλήσουμε έξω από τα δόντια. Δεν νοιαζόμαστε για τα παιδιά, δεν νοιαζόμαστε για τους ανθρώπους, νοιαζόμαστε για τα χώματα που ανήκουν σε όλους μας και θέλουμε να τα κάνουμε δικά μας (πληθυντικός ευγενείας, μόνο για τα προσχήματα). Αν μας ένοιαζαν οι άνθρωποι, στα τετράδια των «Δεν ξεχνώ» θα είχε άλλες φωτογραφίες.

Η Ιφιγένεια πρώτα υμνεί τη ζωή, λέει «χίλιες φορές καλύτερα άθλια ζωή παρά τιμημένος θάνατος», και μετά η ίδια αναιρεί τον εαυτό της. Αποφασίζει να γίνει σύμβολο ενός πολέμου που προηγουμένως αποκήρυξε. Η Ιφιγένεια είναι το παράλογο του πολέμου, είναι η κάθε άρνηση για συμφωνία λύσης υπό τις σωστές συνθήκες, το τίμημα για κάθε παραβίαση της εκεχειρίας. Η Ιφιγένεια δεν πεθαίνει ούτε για τον Μενέλαο αλλά ούτε για τον πατέρας της και, το βασικότερο, ούτε για την Ελλάδα τους.


Ταυτότητα της παράστασης
Μετάφραση / Επιμέλεια μετάφρασης: Μαγδαλένα Ζήρα, Μαρία Γερολέμου, Χρυσάνθη Δημητρίου, Μαρία Παύλου.
Διασκευή / Σκηνοθεσία: Μαγδαλένα Ζήρα
Σκηνικά / Κοστούμια: Έλενα Κατσούρη
Μουσική: Αντώνης Αντωνίου
Χορογραφία: Φώτης Νικολάου
Σχ. Φωτισμού: Καρολίνα Σπύρου
Ερμηνεύουν (σε σειρά εμφάνισης): Βαλεντίνος Κόκκινος, Ανδρέας Τσέλεπος, Ειρήνη Ανδρέου, Φώτης Αποστολίδης, Στέλιος Καλλιστράτης, Νίκη Δραγούμη, Παναγιώτα Παπαγεωργίου, Ανδρέας Παπαμιχαλόπουλος
Χορός: Βάρσια Αδάμου, Αλεξία Αλέξη, Μαρία Ιακωβίδου, Χρύσα Νικολάου, Ανδρέας Λουκά, Τάριελ Μπερίτζε