Ηλέκτρα του Σοφοκλή

Οι αρχαίες τραγωδίες κατά κάποιον τρόπο δεν μεταφράζονται. Οι μεταφράσεις ή οι αποδόσεις σήμερα προσπαθούν να μεταπλάσουν το κείμενο σε κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο. Τα αρχαία κείμενα είναι ανεπανάληπτα γιατί ακριβώς, με μαθηματική ακρίβεια, συμπυκνώνουν μέσα τους όλο τον άνθρωπο, την ύπαρξη του, την ιστορία του. Όλες οι τραγωδίες μοιάζουν με πολύτιμους λίθους που πολλές φορές δεν έχουμε τα κατάλληλα εργαλεία να τις επεξεργαστούμε. 

Μπορεί ο Ευριπίδης πριν δυο χρόνια να μην έπεισε «κριτές», αλλά έτσι ήταν τα πράγματα και τότε. Φέτος δοκιμάζουμε τον… αγαπητότερο και τον τραγικότερο πάντων, τον Σοφοκλή. Η ιδέα ήταν του Νεοκλή, εγώ είμαι πιστός –αν όχι φανατικός- οπαδός του Ευριπίδη. Ο Σοφοκλής ήταν στυφός στην πρώτη ανάγνωση, μετά μου φάνηκε λυρικός αλλά πάντα ήταν ουσιαστικός. Στέκει γερά στα πόδια του, δεν ρωτά γιατί, δεν αμφισβητεί τόσο έντονα όσο ο Ευριπίδης. Οι θεοί του Σοφοκλή είναι σταθερές αξίες, μεγάλες, απροσπέλαστες δυνάμεις κι όμως στην Ηλέκτρα, και γενικότερα στο ώριμο του έργο, τρόπον τινά οι θεοί δεν ανακατεύονται με τους θνητούς. Ο Απόλλωνας δίνει χρησμό στον Ορέστη να πάρει εκδίκηση, χωρίς λεπτομέρειες. Δεν εμφανίζεται ποτέ, δεν τον υπερασπίζεται ποτέ, δεν τον υποστηρίζει στην διάρκεια γιατί τον έχρισε φορέα της θεϊκής δίκης.

Οι θεοί είναι απόντες. Έτσι δεν γίνεται και σήμερα; Οι θεοί –στο όνομα των οποίων γίνεται ένας ανίερος πόλεμος- απουσιάζουν. Ποτέ δεν μιλούν και δεν πρόκειται να εμφανιστούν, όπως γίνεται πολύ συχνά στα έργα του Ευριπίδη. Πώς θα μάθουμε το μάθημά μας λοιπόν, αν οι θεοί δεν μας μιλήσουν; Το δίκιο μοιράζεται στους πάντες. Προσοχή, αν όλοι έχουν δίκιο τότε σημαίνει πως όλοι έχουν άδικο επίσης. Μεγάλη ντροπή για τον Άνθρωπο να παραδέχεται ότι ο φονιάς έχει δίκιο. Και αυτό συμβαίνει στο έργο γιατί ακριβώς η ηθική και η ανηθικότητα παίρνουν στην σοφόκλεια Ηλέκτρα μια άλλη μορφή, μεταλλάσσονται όπως και στην εποχή μας.

Ο Άνθρωπος οφείλει να ντρέπεται, οφείλει να αναρωτιέται ποιος είναι και τι θέλει. Οφείλει στην ρευστή αυτή πραγματικότητα να αποτάξει το κακό (και τον τύραννο). Είναι και δεν είναι κυριολεκτικό. Η Ηλέκτρα δεν θεωρεί την Κλυταιμνήστρα μάνα της, την αποκληρώνει με τα –σκληρά-λόγια της. Έτσι ακόμα κι αν κρατούσε το μαχαίρι, δεν θα ‘ταν μητροκτόνος αλλά απλώς τυραννοκτόνος. Η Ηλέκτρα βρίσκει το κουράγιο να σκοτώσει κομμάτι του εαυτού της, να το σβήσει, βρίσκει το κουράγιο να διατάξει τον αδερφό της να μαχαιρώσει δυο φορές την γυναίκα αυτή, την οποία υπό άλλες περιστάσεις θα την έλεγε μάνα, μητέρα. 

Στο τέλος της τραγωδίας δεν έχει Ερινύες να σε κυνηγήσουν, μόνο το αίνιγμα της κάθαρσης. Γιατί αυτή η τραγωδία; Στην διαδρομή κατάλαβα τον Σοφοκλή καλύτερα, κατάλαβα γιατί ξανάγραψε τον μύθο και προσπάθησα να το κάνω κοινό κτήμα για όλους. Σε μια εποχή που η εκδίκηση οργιάζει και ξεφεύγει από το μέτρο και δεν υπάρχει ούτε καν μεταμέλεια, η Ηλέκτρα προσφέρει μαθήματα. Σ’ αυτήν την τραγωδία η ηθική τάξη καπηλεύεται από τους άρχοντες, δεν υπάρχουν θεοί-επόπτες ούτε θεοί-τιμωροί, η Δικαιοσύνη παίρνει ανθρώπινη μορφή. Ένα περιβάλλον, το οποίο –δυστυχώς- μοιάζει με την εποχή μας.

"Όποιος έβρει το κακό, μόνο κακό μπορεί να κάμει" 

Σοφοκλής, Ηλέκτρα

Φώτης

02 Ιουλίου 2017

Με αφορμή την πρεμιέρα της ΗΛΕΚΤΡΑΣ του Σοφοκλή από το Σατιρικό Θέατρο, στο πλαίσιο του 21^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Αρχαίου Ελληνικού Δράματος.

 

Ταυτότητα παράστασης:

Μετάφραση: Φώτης Φωτίου, Σκηνοθεσία: Νεοκλής Νεοκλέους, Σκηνικά: Χάρης Καυκαρίδης, Κοστούμια: Μαρίνα Χατζηλουκά, Μουσική: Σάββας Σάββα, Χορογραφίες: Παναγιώτης Ττοφή, Κίνηση: Νεοκλής Νεοκλέους και Παναγιώτης Ττοφή, Σχεδιασμός φωτισμού: Βικέντιος Χριστιανίδης, Βοηθός Σκηνοθέτη: Νικόλας Αρκαδίου

Ερμηνεύουν: Μαριάννα Καυκαρίδου, Ανδρέας Ρόζου, Άννα Γιαγκιώζη, Βασίλης Μιχαήλ, Κύνθια Παυλίδου, Λέανδρος Ταλιώτης, Νικόλας Αρκαδίου, Μαρία Ανδρέου, Θέμις Ππόλου, Ειρήνη Σαλάτα, Ζήνα Καυκαρίδου, Έλενα Οροκλινιώτη, Θεοδώρα Ανδρέου, Χριστίνα Γαβριηλίδου, Κυριακή Παπαδοπούλου, Χριστίνα Πιερή, Μιχαηλίνα Σουγκάρη.

Περισσότερες πληροφορίες: www.greekdramafest.com 

My pulse

12-06-2016

Ένας άγνωστος άντρας εισέρχεται στο νυκτερινό κέντρο Pulse, στο Ορλάντο των Ηνωμένων Πολιτειών και πυροβολεί αδιακρίτως. Σκότωσε 49 ανθρώπους και τραυμάτισε άλλους 53. Έχει καταγραφεί ως το χειρότερο έγκλημα μίσους εναντίον της ΛΟΑΤ+ κοινότητας και το μεγαλύτερο τρομοκρατικό επεισόδιο στην Αμερική μετά την 9^η Σεπτεμβρίου.

12-06-2017

Ένα performance που δεν γίνεται. Το μεν πνεύμα πρόθυμον αλλά όλα τα άλλα ασθενή. Θυμάμαι τη φρίκη που μου προκάλεσε η είδηση εκείνες τις μέρες και ήθελα να κάνω κάτι. Όμως τα πράγματα μπορούν να γίνουν περίπλοκα με τις τεχνικές διαδικασίες. Το ποίημα -δείτε το ως ένα written performance- αφιερώνεται όχι μόνο στα θύματα του Pulse αλλά σε όλα τα θύματα των εγκλημάτων μίσους, στους αφροαμερικανούς που δολοφονούνται από τους αστυνομικούς γιατί το χρώμα τους είναι επικίνδυνο, στους χριστιανούς που δολοφονούνται από τους μουσουλμάνους και τους μουσουλμάνους που δολοφονούνται από τους χριστιανούς σε όλο τον κόσμο για τις σύγχρονες σταυροφορίες και στους ομοφυλόφιλους στην Τσετσενία ή στην Ρωσία και σε όλες τις χώρες που όχι απλά καταπιέζονται αλλά βασανίζονται ή και σκοτώνονται.

My pulse

Βάζεις μουσική.

Θα βγεις.

Ετοιμάζεσαι.

Φοράς τα καλά σου.

Βλέπεις στον καθρέφτη.

Λες «γάμα το»

Σάββατο βράδυ, θέλω να βγω.

Και βγαίνεις.

Μουσική και στο αυτοκίνητο.

Η Dianna Ross μέσα σου ξυπνά.

Και τραγουδάς.

Δεν κρύβεσαι.

Δεν φοβάσαι.

Γιατί να έπρεπε;

Και είσαι έξω.

Και βλέπεις φίλους.

Βλέπεις γνωστούς.

Χαίρεσαι.

Χορεύεις.

Γελάς.

Βρήκες κάποιον.

Παίζετε με τα μάτια.

Τώρα ξυπνά μέσα σου η Bette Midler.

Do you wanna dance under the moonlight,

Hug and kiss me baby all through the night

Oh baby…

Α!

Αααααα!

Η μουσική παίζει ακόμα.

Και εσύ χορεύεις καρδιά μου.

Ποτέ δεν σταμάτησες.

Ο χορός μας δεν θα τελειώσει ποτέ,

Γιατί η αγάπη είναι αγάπη

Ακόμα κι αν ένας μαλάκας με αυτόματο έρχεται να σου πάρει το χαμόγελο,

Να σου πάρει τη ζωή.

Και σε χάσαμε.

Και τι έμεινε πίσω;

Ο πόνος.

Και η αγάπη.

Εισπνέω αγάπη.

Άνθρωποι που αγαπούσαν,

Που τους αγαπούσαν,

Άνθρωποι που ζούσαν,

Που δεν πρόλαβαν να ζήσουν.

Και τρελαίνομαι

Και θέλω να χορέψω και γω

Στους Παλμούς σου

Σαν την Sia.

You shot me down, but I won’t fall,

I’m …

You shot him down,

You shot her down,

You shot them down,

But we won’t fall

We are Titanium.

Η αγάπη νικά. Πάντα.

Και εμείς θα χορεύουμε. Για πάντα.

Δεν θα σε ξεχάσω. Ποτέ.

My pulse

You put the music on.

You will go out.

You dress up well.

You check yourself in the mirror.

You say “fuck it”

It’s Saturday night, I wanna go out.

And you do go out.

Music at the car too.

Your inner Dianna Ross wakes up.

And you sing. Loud.

You don’t hide.

You are not scared.

Why should you?

And you are out.

And you see friends,

You see people you know.

You are happy.

You dance.

You smile.

You found someone.

Eye contact flirting.

Now your inner Bette Midler is awake.

Do you wanna dance under the moonlight?

Hug me, kiss me baby, all through the night

Oh baby…

Ah!

Aaaaaaah!

Music is still on

And you, my heart, you are still dancing

You never stopped.

Our dance will never finish.

Cause love is love

Even if a shithead with a semi-automatic rifle enters to take your smile,

To take your life.

And we lost you.

What is left behind?

Pain.

And love.

I inhale the love.

People who loved someone,

People who were loved,

People who lived

But not lived enough.

And I’m getting mad.

And I want to dance also

In your Pulses

Like Sia.

You shot me down, but I won’t fall, I’m …

You shot him down,

You shot her down,

You shot them down,

But we won’t fall

We are Titanium.

Love wins. Always.

And we will dance. Forever.

I will not forget you. Ever.