Οι ζίζιροι σειρήνες

 Εμάχουνταν οι ζίζιροι, εφωνάζασιν, αλλά εν επήραμε χαπάρι. Ο Ιούλης ήτουν καλός μήνας για ούλλους, εκτός που μας. Τούτος ο τόπος εν αντέχει τον Ιούλη. Έτσι μέρα, που τις 08:20, ξυπνούν σε οι ζίζιροι να σου θυμίζουν τα πάθη τζαι τα λάθη.
 
Ήρταν με τα όπλα τζι εγώ είχα μόνο θκιο σιέρκα όφτζερα, εσήκωσα τα πάνω. Έπιασα μια άσπρη ξιμάσχαλη φανέλα, φανέλα του παππού, τη φανέλα του παππού μου -που εν επρόλαβε να δει τον τόπο του- τζι έκαμα την σημαία. Έκαμα την σημαία για να παραδοθώ, αμαχητί, στις μνήμες, στο δεν ξεχνώ, στο τετράδιο, στη φτηνή πεζίνα τζαι σε άλλους εχθρούς.
 
Εσσιήσαν με στη μέση τζαι μετά εράψαν με με συρματόσσοινο να φαίνουμαι ολόκληρος, μα το κακό εγίνην. Τζι έμεινα έτσι μαραζωμένος, μαραμμένος, μοιρασμένος να τα θωρώ ούλλα μισά... Το μισό μου σώμα. Τα μισά τα φεγγάρκα. Τον μισό τον χάρτη. Τα μισά τα λόγια. Τον μισό σχεδόν αιώνα. Τις μισές δουλειές...
 
Να φωνάξω "Παναγία μου" όξα να πω για τον δικό τους θεό για τον προφήτη; Εβάλαν τζαι τούτοι το σσιερούδι τους. Οι χριστιανοί άφταν τζερί πόξω που το τζαμί για να καλέσουν τους άλλους σε ένα γάμο, τζαι οι μουσουλμάνοι εμπαίναν τζαι κουμπάροι σε γάμους δικών μας, έτσι ελαλούσαν οι παλιοί. Η παπαθκιά, που μας έκαμε θρησκευτικά στο δημοτικό πάντως, ελάλεν μας ότι όποιος αβάφτιστος μπει στην εκκλησιά κρούζει. Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή.
 
Εθέρκωσεν το αμπέλιν, το σταφύλι εν γλυτζίν, εν καλό το χώμα δαμέ, καρπερό. Εν πλούσιο το χώμα μας αλήθκεια, εποτίσαμεν το καλά, έσσει τζαι κόπρι, που το καλύτερο. Εθάψαμεν δικούς μας, τούτο εκάμαμε. Εχώσαμεν τους τον ένα πα' στον άλλον, ομαδικούς τάφους, ελύσαν τα κόκκαλα που τον Αρχάγγελο ως το Παλαίκυθρο, αφήκαν το μεδούλι τους να έχουμε χώμα να φυτρώνει καλά το σταφύλι το γλυτζίν τζαι το πικρό το λεμόνιν.
 
Πικρολέμονα. Οι γεύσεις της Κύπρου τούτες ένι, γλυτζίν τζαι πικρόν. Άλλοι εφάαν τζι εσπάσαν, άλλοι τρων το φαΐ τους λλίο-λλίο άμπα τζι εν φτάσει ως το τέλος του μήνα. Φάε τζι εσού γιε μου, να μεγαλώσεις, να γίνεις χτηνό, να χτίσεις ένα σπίτι, να σπουδάσεις οικονομικά, να μετράς τα χρόνια που μόνο πολλυνίσκουν, τα στεφάνια που βάλλουν τζαι που στέλνουν, ποιους τζαι πόσους τιμούν, τζαι τελικά πόσους περιπαίζουν.

Αντιγόνη

Αντιγόνη, η μάνα του Θανάση

[Πρωτότυπο κείμενο βασισμένο στην Αντιγόνη του Σοφοκλή και την ιστορία της κυρίας Ανδριανής Νικολάου που αναζητά δικαιοσύνη για την δολοφονία του γιου της ακόμη και σήμερα]

 

ΑΝΤΙΓΟΝΗ/ΑΝΔΡΙΑΝΗ:

(Μιλά στον Κρέοντα και στους Θηβαίους γέροντες)

Δεν ήταν ο Δίας ούτε η θεά Δίκη που είπαν ότι είναι άδικο,

Κανείς θεός δεν είπε πως έκαμα κάτι λάθος

Γιατί τους νόμους των θνητών τους φτιάχνουν οι Θεοί,

Μα δυστυχώς τους εποπτεύουν Εισαγγελείς.

Ποιος είσαι εσύ και πώς μπορείς τον αιώνιο τον νόμο να ξεγράψεις;

Από πάντα οι νόμοι τούτοι είχαν δύναμη,

Το δίκιο, το σωστό, προτού καν ανακαλύψουμε τους Θεούς μας.

Δεν θα έσκυβα το κεφάλι μου ποτέ σε χθεσινό νόμο, ανθρωπινό

Γιατί παραπάνω φοβάμαι το άγραφο, το θεϊκό.

Κι αν με σκοτώσουν, όπως το παιδί μου, δε φοβάμαι

Τόσα τα βάσανα μου και η δυστυχία που ο θάνατος μοιάζει κέρδος.

Έθαψα το παιδί μου, το κατευόδωσα, κι ας το ξέθαψαν και περιμένει.

Μια μέρα θα πάω να τον βρω κι εγώ, όμως θέλω η ψυχή του να αναπαυθεί επιτέλους

Αλλά εσείς δεν τον αφήνετε, εσύ κι ο κάθε Κρέοντας.

Κι αν με νομίζεις ανόητη, ανόητος είσαι εσύ.

 

(Μπαίνει η Ισμήνη, βουβή κι αυτή)

Δεν πλάστηκα για να μισώ, αλλά έμαθα με κόπο να αγαπώ.

Μα η αγάπη δεν είναι αρκετή σαν είναι στα λόγια μόνο, αδερφοί μου.

 

(Φεύγοντας με τον Φύλακα)

Πόλη μου,

Βρύση, δάσος, δρόμοι κι ουρανοξύστες της πόλης μου, σας χαιρετώ

Πάω πίσω στην φυλακή μου, στον πρωτάκουστο μου τάφο.

Μοίρα κακή του γένους μου με κυνηγά και με τραβά εκεί.

Γη, βαθιά σκαμμένη, φυλακή μου

Δεξου με νύφη στα σπλάχνα σου

Πάω να βρω τους δικούς μου

Παρέα της Κίρκης, των Σειρήνων.

Πρώτα θα αγκαλιάσω το παιδί μου,

Γιε μου.

Εγώ σε γέννησα, εγώ σ' ανάθρεψα, εγώ σε νεκροστόλισα, εγώ σε έκλαψα

Κι ας φάνηκε σε κάποιους αμαρτία που ήθελα να μάθω την αλήθεια

Αντί άλλοι να ντρέπονται, ντρέπομαι τώρα εγώ.

Για το συμφέρον το κοινό και το δημόσιο, αιδώ!

Θεοί, ποιος από σας μου στάθηκε προστάτης;

Μα τι σας μιλώ; Σας άκουα, έκαμα το χρέος μου κι εσείς άπραγοι.

Θα στραφώ στους θνητούς, μακάρι να μ' ακούσουν.

Εσείς λοιπόν, εσείς θνητοί, δέχεστε την αδικία;

(Η Αντιγόνη αποχωρεί. Ο Χορός τραγουδά, η πλοκή και η ζωή συνεχίζεται.)

Νεφέλες

Ο ένας εν μπορεί το καλοτζαίρι, ο άλλος εν μπορεί τον σσειμώνα... -Εν μουντός ο καιρός, γιατί έχει σύννεφα. -Το σύννεφο κόφκει μου τον ήλιο. -Έλεος πκιον τούτος ο καιρός εν αποφασίζει τι θέλει. Είχα σοκαριστεί που ήμουν μιτσής τζαι έμαθα ότι ακόμα τζαι με σύννεφα πάλε πρέπει να βάλλουμεν αντηλιακό, νόμιζα ότι τα σύννεφα κόφκουν τον ήλιο. Ήμουν μιτσής, εντάξει. Οι ψυχολόγοι τωρά, γιατί εμεγαλώσαμε, λαλούν τζαι κάτι αλλά βαθυστόχαστα για τα σύννεφα, του στιλ πίσω από τα σύννεφα πάντα λάμπει ουρανός, ακόμα κι αν δεν τον βλέπεις. Εντάξει, εγώ το είπα τούτο μια φορά σε μια φίλη μου, αλλά ούλλο τζαι κάποιος θα το σκέφτηκε πριν που μένα.

2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου, μάθημα Αρχαίο Δράμα. Η καθηγήτρια θωρεί με με καχυποψία, γιατί δεν είμαι του Κλασικού. Κάμουμε τις Νεφέλες του Αριστοφάνη. Γιατί ο Στρεψιάδης λέει τον λύχνο "πότη"; Απορίες πολλές για τους λίγους στίχους που έπρεπε να μεταφράσουμε.

Αργότερα την ίδια χρονιά διάβαζα για την παύση γνωστού ελλαδίτη σκηνοθέτη από την παραγωγή του ΘΟΚ και την ανάληψη της σκηνοθεσίας από εκλεκτή ομάδα δημιουργών (Μουαΐμης, Νεοκλέους, Μαλένη, Τσουρής) με επικεφαλής τον τότε διευθυντή του Οργανισμού Βαρνάβα Κυριαζή. Είδα την παράσταση, τελικά, 4 φορές νομίζω, τζαι ακόμα μια ονλάιν μέσα στον Covid, 5. Το CD έχω το ακόμα στο αυτοκίνητο.

 

2011. Ακόμα στο Πανεπιστήμιο. Δοκιμάζω να μεταφράσω τις Νεφέλες. Τελειώνουν σχετικά εύκολα, όι τόσο εύκολα όσο ο Ευριπίδης φυσικά. Εν ξέρω, μεν ρωτάς. Αναρωθκιούμαι... να γράψω μετάφραση ή διασκευή; Ενεν όπως την μετάφραση της καθηγήτριας, ενεν ούτε όπως την μετάφραση που την παράσταση που είδα πριν κάτι χρόνια. (Εικόνα 1)

 

Νιώθω άσχημα να γράφω σκέτο μετάφρασή στα αρχαιοελληνικά δράματα, γιατί εν μπορείς να μεταφράσεις απόλυτα το κείμενο, γιατί μεταφέρεις μια πολλά συγκεκριμένη φιλοσοφία. Ο τρόπος σκέψης μας άλλαξε, η φιλοσοφία διευρύνθηκε, ο ορίζοντας μας εμεγάλωσε. Αλλά είχα σοβαρές ενστάσεις τζαι απορίες. Πού τότε που είδα την παράσταση θυμούμαι να ρωτώ τον εαυτό μου (τζαι με θράσος την Σαντοριναίου στο καμαρίνι μια φορά) "μήπως ο Δίκαιος Λόγος εν υπερβολικός;".

 

Πριν λίγους μήνες εζητήθηκε μου να δώσω την μετάφραση μου για μια νέα παράσταση. Με τον Μάριο ευρεθήκαμε για καφέ, εμιλήσαμε στο τηλέφωνο πάμπολλες φορές, ανταλλάξαμε μέιλ τζαι μηνύματα, είχαμε κοινές ανησυχίες. Θκιαβάζω την μετάφραση, λαλώ cringe, εν μου αρέσκει. Εξανάκαμα την, ξανά μανά. Εδουλέψαμε πάνω σε τούτην την μετάφραση. Τζαι μετά η ομάδα εδούλεψε με τούτη την μετάφραση, για να φτιάξουν στο τέλος ένα νέο κείμενο παράστασης.

 

2023. Ξανά στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ξανά Νεφέλες του Αριστοφάνη, όχι σε μάθημα, αλλά σε παράσταση, με μετάφραση δική μου, σε μια παραγωγή μιας απίστευτης ομάδας συντελεστών (Εικόνα 4, φωτογραφία Μαριος Κωνσταντίνου). Απορίες έχω ακόμα, μάλλον υπαρξιακές, αλλά εν ευκαιρία το έργο να μιλήσουμε τζαι για τούτα τα θέματα ανοικτά (επιτέλους). Δείτε το τζαι μιλούμε. 

 

ΥΓ. Θωρώ τον ουρανό σήμερα, λαλώ "Όι ρε κουμπάρε, έσσει σύννεφα. Γιατί;" (Εικόνα 3). Θυμήθηκα μια στιγμή πριν 2 χρόνια. Η Εταιρεία Προστασίας Σπαστικών "Ανοικτή Πόρτα", στην Ελλάδα, έφτιαξε ένα βίντεο. Ερωτήσαν τα παιδιά, τους νέους και ενήλικες του κέντρου "Αν μπορούσες να άλλαζες ένα πράγμα στον κόσμο, τι θα ήταν αυτό;" και ένα παιδί είπε με μια απλότητα τζαι αμεσότητα που μου τσάκισε το είναι, "Τη συννεφιά" (Εικόνα 2). Δείτε το ( https://fb.watch/kAzpib61n8/ ). Μια όμορφη "Παράβαση" στα δικά μας προβλήματα.

 

 

Δήμητρα

 

«Να θυμάσαι πάντα ότι το ρούχο πρέπει να το φοράς, όχι να σε φοράει!» Συμβουλή από ελαφρολαϊκό άρθρο, σε ελαφρολαϊκή στήλη ελαφρολαϊκού μέσου. Αυτές οι στήλες όσο ελαφρά τη καρδία και τω λαώ και να είναι, ενίοτε πρεσβεύουν μια βασική αρχή: να νιώθουμε άνετα και ο εαυτός μας με την επιλογή των ρούχων που κάνουμε.

 

Σκεφτείτε αν οι άνθρωποι φορούσανε τα ίδια ρούχα. Δεν είναι λίγο εφιαλτικό, δυστοπικό και σκοτεινό;

Δεν καταλαβαίνω γιατί μερικοί όταν βλέπουν ένα φόρεμα φορεμένο από άντρα, τότε το ρούχο μετατρέπεται σε κίνδυνο, οδηγεί σε κατάρρευση της κοσμοθεωρίας μας, την κοινωνίας μας και άλλα κουραφέξαλα.

 

Δεν καταλαβαίνω γιατί οι τρίχες, τα ρούχα, τα χρώματα ακόμα, αλλά και τα επαγγέλματα κ.ά πολλά, είναι ακόμα αντικείμενο «διαπραγμάτευσης» όσον αφορά το φύλο.

 

Δεν μπορώ να συνειδητοποιήσω ότι μια σειρά από πέρλες και ένα φόρεμα ή τρίχες και ραγάδες μπορεί να σε εξοργίσουν τόσο πολύ όσο ο κόσμος γύρω μας πάσχει από χίλια άλλα πράγματα, πραγματικά προβλήματα που καταστρέφουν όντως κοινότητες και κοινωνίες. Αυτό δηλώνει πολλά για τις προτεραιότητες της σύγχρονης αστικής κοινωνίας. Μιας βαθύτατα υποκριτικής κοινωνίας, επηρεασμένη από ιδεολογίες που κι ο Μεσαίωνας θα ζήλευε. 

 

Πού γράφει ότι το κόσμημα έχει φύλο; Πού γράφει ότι το χρώμα έχει φύλο; Πού γράφει ότι το ρούχο έχει φύλο; Ο τσολιάς στο σύνταγμα τι φοράει ωρέ αδέρφια; Φούστα! Φούστα ρεεε! Οι λεβέντες φοράνε φούστες! Ορίστε!

 

Θα ήθελα να πω ένα δυναμικό σύνθημα τύπου «Η Δήμητρα ζει» αλλά όχι μόνο δεν ζει, απ' ότι φαίνεται ήταν στα «αζήτητα». Ένας άνθρωπος αζήτητος. Αζήτητη. Ένας άνθρωπος αόρατος. Αόρατη. Ο,τι πιο απάνθρωπο μπορεί να κάνει ο άνθρωπος.

Γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια. Και η Δήμητρα είχε το δικαίωμα. Τώρα θα το έχουμε απαίτηση! Για όλ@!

Μέρα της Μητέρας

 

Τυχαίες σκέψεις για την μέρα της #ΜΗΤΕΡΑΣ, με αφορμή και την δημόσια τοποθέτηση της #ChrissyTeigen τον περασμένο Οκτώβριο για την διακοπή κύησης της.

* Η γυναίκα είναι η κυρία του σώματος της. Δεν υπάρχει αμφιβολία για αυτό. Ή δεν πρέπει να υπάρχει.

 

* Η γυναίκα δεν είναι φτιαγμένη για να γεννά, το σώμα της μπορεί να εγκυμονεί. Μητέρα δεν είναι σώνει και καλά αυτή που γεννά, αλλά αυτή που μεγαλώνει ένα παιδί.

 

* Είδα ένα άρθρο με τίτλο "Θερίζει η τεχνητή γονιμοποίηση". Ντροπή. Αισχρός τίτλος. Θερίζουν τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τα δυστυχήματα στην Κύπρο, όχι η τεχνητή γονιμοποίηση.

 

* Πολλές διάσημες γυναίκες, όπως η Chrissy Teigen, Celine Dion, κ.ά., μίλησαν για τις προσωπικές τους εμπειρίες με την τεχνητή γονιμοποίηση. Ένα θετικό βήμα, γιατί υπάρχει ένα στίγμα γύρω από αυτό.

 

* Η κύηση δεν είναι η ίδια εμπειρία για όλες τις γυναίκες. Μην φορτώνετε τους δικούς σας, ειδικά τις κόρες σας και τις φίλες σας με παραμυθάκια τύπου "είναι ένα θαύμα", "είναι τέλεια" κτλ.

 

* Δεν είμαι ιατρός, αλλά γνωρίζω ότι μπορούν να υπάρξουν επιπλοκές. Είναι πολλές οι γυναίκες που κρατάνε την εγκυμοσύνη τους μυστικό για αρκετό διάστημα, όχι επειδή φοβούνται το μάτι, αλλά επειδή υπάρχει μια τεράστια πίεση και μια κοινωνική αναλγησία και τρομακτική έλλειψη διακριτικότητας.

 

* Ενεν που το ππιριλί σου αν εν έγκυος μια γυναίκα επειδή επαντρεύτηκε πρόσφατα. Μπορεί να μην είναι έτοιμη, μπορεί να έχει άλλες προτεραιότητες, μπορεί να μην μπορεί, μπορεί να μην θέλει. Σταματήστε να ρωτάτε συνέχεια "μα ποτέ θα κάνεις μωρό" λες και η εγκυμοσύνη είναι κέικ γεωγραφίας.

 

* Η ψυχική επίπτωση του πολλές φορές μοναχικού αυτού δρόμου, που ακολουθεί η γυναίκα σήμερα, είναι τεράστια. Ενσυναίσθηση!

 

* Η αξία της γυναίκας δεν βασίζεται στο κατά πόσο μπορεί να κάνει παιδιά με φυσικό τρόπο. Μια γυναίκα που απέκτησε παιδί με φυσικό τρόπο δεν είναι ανώτερη από μια γυναίκα που έκανε τεχνητή γονιμοποίηση. Όπως μια γυναίκα με παιδί δεν είναι ανώτερη από μια άτεκνη γυναίκα.

 

* Η κοινωνία, αλλά πρωτίστως η πολιτεία, δημιούργησαν μια τοξικότητα για τον ρόλο της γυναίκας.

 

* Στην ολομέλεια της Βουλής για την ψήφιση του Προϋπολογισμού αρκετοί βουλευτές έκαναν αναφορά στην υπογεννητικότητα στην χώρα μας χωρίς όμως να αναφερθούν σε μεταρρυθμίσεις ή να προβούν σε αξιολόγηση των υφιστάμενων μέτρων. Όταν όμως λες έχουμε υπογεννητικότητα κι εννοείς ότι οι γυναίκες φταίνε, γιατί έπρεπε να γεννάνε περισσότερο, α, αυτό φίλε μου είναι τραγικό... πιο τραγικό κι από το τραγικότερο σενάριο συνωμοσίας για τον κορονοϊό.

 

*Πέρσι μερικοί βουλευτές συνέδεσαν το πρόβλημα της υπογεννητικότητας με την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων. Γιατί; Γιατί είναι ηλίθιοι, προφανώς.

 

* Αν θέλετε να μιλήσουμε για -την υγιή- αύξηση του πληθυσμού μπορούμε να μιλήσουμε σοβαρά για το οικονομικό και πολιτικό μας σύστημα (το οποίο, spoiler alert, έχει πρόβλημα ΚΑΙ οταν υπάρχει υπογεννητικότητα αλλά ΚΑΙ όταν παρατηρείται υπερπληθυσμός -βλπ. νόμοι στην Κίνα για ένα τέκνο ανά οικογένεια) και αφήστε τις βιολογικοηθικοκοινωνικές αρλούμπες σας.

 

* Το ποστ περιείχε τοποθέτηση προϊόντος: Φεμινισμός.

 

** ΥΓ. Γιορτάζουμε τις μητέρες όχι όμως άνευ όρων. Όταν μια οικογένεια γίνεται τοξική τότε οι δεσμοί πρέπει να κόβονται. "Τα παιδιά σας δεν είναι δικά σας παιδια... Παρ' ότι είναι μαζί σας, δεν ανήκουν σε σας". Χαλίλ Γκιμπράν, Ο Προφήτης.

Περί βίας

 Ή το αφήγημα του καθεστώτος Μητσοτάκη, σε αντιπαράθεση με το αφήγημα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας του 5ου αιώνα π.Χ., μέσα από την Ορέστεια, σχετικά με τη βία.

Το αρχαιοελληνικό δράμα ήταν ένα κοινωνικοπολιτικό φαινόμενο, μια επίδειξη ισχύος της Αθήνας στα ιερά φεστιβάλ προς τους φιλοξενούμενους της. Ήταν περήφανοι οι Αθηναίοι, ο λαός και οι άρχοντες, για το δραματικό έργο που παρουσιαζόταν στις γιορτές γιατί έδειχναν πόσο πολιτισμένοι, σύγχρονοι και φιλοσοφημένοι ήταν. Το θέατρο μέσα από την εξέλιξή του στους αιώνες απώλεσε κάπως την θέση του με την πολιτεία, αλλά όχι με την πολιτική.

Η βία διατρέχει ως θέμα όλες τις τραγωδίες. Η Κλυταιμνήστρα στον Αγαμέμνονα τρομοκρατεί τον Χορό. Αν ο Χορός είχε μιλιά, αν ο λαός είχε το δικαίωμα να μιλήσει και αν ο λόγος του είχε βαρύτητα θα είχε αποφευχθεί ο φόνος του Αγαμέμνονα. Η Κλυταιμνήστρα είναι ένας πολιτικός, τύραννος και κρατικός τρομοκράτης, όποιος διαφωνεί μαζί της εξολοθρεύεται ή βασανίζεται. Ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης δικαιολογούν κάπως την Κλυταιμνήστρα, ο Αισχύλος όμως είναι κάπως απόλυτος μαζί της. Ο Αισχύλος στην Ορέστεια ισχυρίζεται ότι στην Αθήνα ίσχυε ο νόμος της παλαιάς διαθήκης, ο «οφθαλμός αντί οφθαλμού». Όμως η Κλυταιμνήστρα στον δικό της χαμένο οφθαλμό, την Ιφιγένεια, παίρνει ολόκληρο το κεφάλι του άντρα της ή ο Αίγισθος για τον δικό του χαμένο οφθαλμό, τα κανιβαλικά δείπνα, κομματιάζει τον Αγαμέμνονα, παίρνουν περισσότερα απ’ όσα «δικαιούνται» και επομένως πρέπει να τιμωρηθούν.

Η βία καταδικάζεται από τους πάντες όταν ασκείται από τους ανθρώπους. Όταν όμως της αποδίδουμε θεϊκή ή άλλη συμπαντική υποχρέωση -όπως έκαναν οι τραγικοί ποιητές- και όταν σήμερα της αποδίδουν κρατική «αναγκαιότητα» -όπως κάνουν συστηματικά και συστημικά οι άρχουσες τάξεις της Δύσης- τότε κατά κάποιον τρόπο προκαλούν και επιβάλλουν την ανοχή της βίας.

Η λέξη ύβρις σήμαινε αλαζονεία, περιφρόνηση, σωματική κακοποίηση [βία], προσβολή, εξευτελισμό. Αυτό είναι ένα δείγμα του πόσο δύσκολο είναι να μεταφράζεις μια τραγωδία. Η Κλυταιμνήστρα, στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή, όταν αντιμετωπίζει για πρώτη φορά την Ηλέκτρα, κάνει παράπονο -σαν μάνα- πως η Ηλέκτρα την κακολογεί παντού, γιατί τάχα της συμπεριφέρεται και διοικεί την πόλη με θρασύτητα. Μετά, αποποιημένη από την θέση εξουσίας της, τής λέει «Εγώ δεν έχω [διαπράξει] ύβρη, τις προσβολές που ακούω από σένα τις επιστρέφω σε σένα».

Όταν αυτός που έπρεπε να είναι θεματοφύλακας της Δημοκρατίας καταφεύγει σε αντιδημοκρατικούς μηχανισμούς είναι επιβεβλημένη η επαναφορά της τάξης, δυστυχώς ακόμα και μέσα από τη βία. Για αυτό και η Ηλέκτρα του Σοφοκλή –που αν και προβάλει ένα πιο ανθρώπινο κομμάτι της Κλυταιμνήστρας- τελειώνει με τον φόνο της, την πτώση του άρχοντα, γιατί εκεί κρύβεται η κάθαρση. Η Κλυταιμνήστρα είναι με ποικίλους τρόπους αλαζόνας, έχει όμως υπερβεί το μέτρο και τιμωρείται, όχι ως μάνα αλλά ως η άρχουσα.

Ο Αισχύλος στους Πέρσες και στους Επτά, τραγωδίες με καθαρά πολεμική θεματολογία, απαρνείται τον πόλεμο. Στην Ορέστεια, η οποία διδάσκεται 14 χρόνια μετά τους Πέρσες –την αρχαιότερη σωζόμενη τραγωδία- ο Αισχύλος μιλά για τον φαύλο κύκλο της βίας. Η βία και η εκδίκηση γεννούν κι άλλη βία και εκδίκηση. Δεν είναι δα ανακάλυψη για Νόμπελ. Η απάντηση της βίας εκ μέρους της Ηλέκτρας στις Χοηφόρες είναι επιβεβλημένη γιατί η Κλυταιμνήστρα, η οδηγός της «Δημοκρατίας», η πρώτη των πολιτών, χρησιμοποίησε αθέμιτη συμπεριφορά, βία σωματική, ψυχολογική και άλλως πώς για να πετύχει έναν ατομικό παθολογικό στόχο.

Οι Αθηναίοι εβράβευσαν φυσικά τον Αισχύλο για την Ορέστεια, αλλά δεν σταμάτησαν οι πόλεμοι, δεν σταμάτησε ο εμφύλιος, δεν σταμάτησε η εκδίκηση και δεν σταμάτησε η βία. Η κρατική βία δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, είναι αντίθετα η νέα κανονικότητα, είναι επίσης έννομη. Με νύχια και με δόντια το καθεστώς της Νέας Δημοκρατίας –που φλερτάρει με αυτό που τάχα φτύνει στην Τουρκία- προσπαθεί να πείσει ότι κάνει απλά αυτό που πρέπει να κάνει, ενώ κάθε μέρα ξεπερνούν βασανιστικά το ήδη χαμένο μέτρο. Το ζήτημα είναι πώς θα επέλθει τώρα η κάθαρση χωρίς από μηχανής -νατοϊκό ή άλλο- θεό-μεσάζοντα. Όχι με φόνους, αλλά ούτε με την αστική δικαιοσύνη, τον Αρείο Πάγο των Ευμενίδων. Πρέπει να μετατραπούν οι Ερινύες, εκτονωμένες ή μη, σε Ευμενίδες δίχως την βοήθεια των οργάνων του ίδιου του συστήματος που τις καταπιέζει και τις εξωθεί στην οργή.

Ο Θάνατος του Εμποράκου

 

Η μεγάλη κρίση του 1930 ταρακούνησε πρώτα την Αμερική και έπειτα την Ευρώπη. Η πτώση ενός χρηματιστηρίου μας μετέφερε σε ένα παράλληλο... κόσμο, λες και μιλάμε με κβαντικούς όρους. Παρόλα αυτά ο κόσμος, οι λαοί, έκαναν αυτό που κάνουν καλύτερα, συνέχισαν να εργάζονται και, όσοι είχαν επιπλέον χρόνο, ονειρεύονταν το μέλλον. Αν και η ελπίδα για το μέλλον ήταν προνόμιο αφού τελικά το μέλλον ήρθε πολύ πιο σκληρό απ' όσο φαντάστηκε κανείς.

Σπάνια βρίσκεις έργα που να μιλάνε για πολλά πράγματα, τα οποία μας αφορούν όλους, με τρόπο ουσιαστικό και έξυπνο, ενίοτε και ποιητικό. Η αποτυχία, η εσωτερική συγκάλυψη, η οικογένεια, η εγκατάλειψη, η κοινωνική ανέλιξη, η επιβίωση, η θέση της γυναίκας, η βία, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η οικονομία, το περιβάλλον. Ο Μίλλερ αγγίζει όλα αυτά, και άλλα, στον Θάνατο του Εμποράκου.

 Παράξενο ον ο άνθρωπος κατά τον Σοφοκλή, αλλά κατά τον Μίλλερ... προϊόν, της εποχής του. Αυτό που κάνει το έργο του Μίλλερ εξαιρετικό είναι ότι αφαιρέθηκε από τον κεντρικό ήρωα του, τον Ουίλι Λόμαν, η παθολογία ενός θεατρικού χαρακτήρα, έτσι το έργο δεν γίνεται περιγραφικό, ψυχογραφικό, αλλά βαθιά φιλοσοφικό και φιλοσοφημένο. Είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας για όλους τους χαρακτήρες και εν δυνάμει όλους τους θεατές.

Ο Μίλλερ δεν αντιμετωπίζει τους χαρακτήρες του ως θύματα, αντίθετα τους δίνει βαρύτητα και πυγμή. Σ' αυτούς τους χαρακτήρες, που ίσως κάποιος θα έλεγε ματαιόδοξους -ελαφρά τη καρδία, θα έπρεπε να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας, την σύγχρονη πραγματικότητα και εποχή. Διότι το καπιταλιστικό σύστημα, ή η ελεύθερη αγορά για όσους βγάζουν σπυριά, είναι καταδικασμένη, από την δεκαετία του 1930, σε αυτόν τον κύκλο της κρίσης, ύφεσης, μερικής -και τεχνητής- ανάκαμψης και πάλι απ' την αρχή.

Το αμερικανικό όνειρο έγινε εφιάλτης όλου του κόσμου, το αμερικανικό όνειρο έγινε ένα απενεχοποιημένο "η εργασία ελευθερώνει" για την ευημερία των λαών. Η αξία και η ευτυχία του ανθρώπου εξαρτάται από την ικανότητα του να δουλέψει (ας αναλογιστούμε πώς αντιμετωπίζουν οι πολιτείες τους ΑΜΕΑ, συνταξιούχους, χρόνια άνεργους κτλ) και από το πόσα υλικά αγαθά μπορεί να αποκτήσει κανείς μέσα από τη δουλειά του. Ο Εμποράκος θα ήταν τραγωδία μόνο αν συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είναι ένα καλό, κλασικό θεατρικό αλλά η ιστορία της μοίρας του σύγχρονου ανθρώπου.

Φωτογραφία από την επίσημη πρεμιέρα της παράστασης, 06 Μαρτίου 2021.

 

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΑΚΟΥ

Του Άρθουρ Μίλλερ

Μετάφραση: Νίκος Οικονομόπουλος, Δημήτρης Μπεραχάς

Σκηνοθεσία: Νεοκλής Νεοκλέους

Επεξεργασία Κειμένου: Νεοκλής Νεοκλέους, Γεωργία Μεσιήτη

Σκηνικά: Σάββας Μυλωνάς

Κοστούμια: Ρέα Ολυμπίου

Μουσική σύνθεση: Γιώργος Καλογήρου

Σχεδιασμός φωτισμών: Σταύρος Τάρταρης

Βοηθός σκηνοθέτη: Γεωργία Μεσιήτη

Παίζουν (με σειρά εμφάνισης): Γιώργος Μουαΐμης, Λέα Μαλένη, Αντρέας Κουτσόφτας, Αλέξανδρος Μαρτίδης, Φώτης Φωτίου, Μαρία Μιχαήλ, Βασίλης Μιχαήλ, Νεοκλής Νεοκλέους, Πάνος Λουκαΐδης, Νίκη Δραγούμη, Βασίλης Χαραλάμπους, Δέσποινα Βιολάρη

Περισσότερες πληροφορίες εδώ.